Có câu nói rằng, “Phải có hai người để nhảy một điệu tăng-gô”. Nghĩa là bất cứ xung đột nào ở thế giới con người cũng đều không gây ra chỉ bởi một phía. Nói cách khác, cả hai bên đều nên xem xét chính mình, và liệu họ có làm được điều này hay không sẽ quyết định kết quả.
Trong Luận Ngữ, đức Khổng Tử nhiều lần đàm luận về vấn đề trách kỷ hay trách nhân. Một số ví dụ là “Quân tử yêu cầu chính mình, tiểu nhân yêu cầu người khác”, hay “Tự hỏi bản thân trước khi trách người khác là xa rời sự oán hận”.
Đứng ở một góc độ nào đó, có thể đức Khổng Tử muốn nói nếu một người nghiêm khắc với bản thân và khoan dung với người khác, thì sẽ có ít người oán anh ta hơn. Bậc thánh hiền khác với người bình thường ở chỗ trách mình thay vì trách người khác, và tha thứ cho người khác hơn là tha thứ cho mình.

Ảnh minh họa
Từ quan hệ vua-tôi ở quốc gia, cho tới xã giao thông thường, nếu hai bên đều có thể nhìn vào bản thân trước, thì mâu thuẫn sẽ dễ giải quyết hơn nhiều. Ngược lại, phàn nàn và chỉ trích lẫn nhau sẽ chỉ khiến tích tụ oán hận, tăng cường mâu thuẫn và rạn nứt quan hệ. Nhiều bất hạnh trong cuộc sống xảy ra chỉ vì những người liên quan không phản tỉnh, mà oán hận và chỉ trích lẫn nhau.
Nếu một cá nhân thường xuyên tìm kiếm thiếu sót của bản thân và quan tâm tới người khác, thì có thể tránh được nhiều mâu thuẫn. Mang theo tâm thái tường hòa và an tĩnh, chúng ta có thể tạo ra một môi trường hạnh phúc cho mình và người khác, cũng như toàn xã hội.
Nếu một người chỉ trích người khác và phàn nàn về mọi thứ, người ấy đang che đậy lỗi lầm và trốn tránh trách nhiệm. Nó sẽ dẫn tới tranh cãi không cần thiết và tạo ra những rào cản lớn hơn giữa mọi người. Cách duy nhất để giải quyết xung đột là nhìn vào trong và xem xét chính mình.
Do đó, thay vì trách người khác, chúng ta nên tìm lỗi lầm và thiếu sót ở bản thân.